از یک تا دو سالگی

پياژه معتقد است که کودک نخستين‌بار در حدود دو سالگى به تغيير حاصل از اقدام‌هاى او در اشياء پى مى‌برد و مثلاً از برخورد قلم با کاغذ، متوجه طرز ايجاد خط مى‌شود و درمى‌يابد که اگر تخت خود را به حرکت درآورد، از آن صدائى برخواهد خواست.
 در اين سن بچه خيلى فعال است و از دويدن يا بالا رفتن از جائى و پرتاب کردن اشياء لذت مى‌برد. بنابراين، فرصت‌ها و موقعيت‌هائى براى بازى‌هاى آزادانه و فعال در خانه و بيرون از خانه براى کودک فراهم سازيد (اسباب‌بازى‌هاى بالارونده و حرکتي) به بازى‌هاى آزاد با توپ‌هاى کوچک تشويق کنيد. کودک ممکن است توپ را به‌طرف بزرگترها يا شىء ديگر پرتاب کند. از توپ‌هاى داراى اندازهٔ متوسط و نرم استفاده کنيد تا به کودک آسيب نرساند و او را نترساند.
 در اين سن بچه خيلى فعال است و از دويدن يا بالا رفتن از جائى و پرتاب کردن اشياء لذت مى‌برد. بنابراين، فرصت‌ها و موقعيت‌هائى براى بازى‌هاى آزادانه و فعال در خانه و بيرون از خانه براى کودک فراهم سازيد (اسباب‌بازى‌هاى بالارونده و حرکتي) به بازى‌هاى آزاد با توپ‌هاى کوچک تشويق کنيد. کودک ممکن است توپ را به‌طرف بزرگترها يا شىء ديگر پرتاب کند. از توپ‌هاى داراى اندازهٔ متوسط و نرم استفاده کنيد تا به کودک آسيب نرساند و او را نترساند.
  توانائى ساختن اشياء با دستان و انگشتان را در کودک تقويت و به بازى با قطعات توخالي، پيمانه‌ها و غيره و نيز ابزارى که انباشته‌شدنى باشند، به بازى آزاد با پيچ و مهره‌هاى پلاستيکى بزرگ تشويق و راهنمائى کنيد و مطمئن شويد آن اشياء را نمى‌بلعد. کودک را تشويق به قرار دادن قطعات، مکعب‌ها و ديگر چيزها داخل پيمانه‌ يا ظرف بزرگتر کنيد. ظروفى با درها و دهانه‌هاى گشاد آماده کنيد تا کودک به باز و بستن درپوش‌ها بپردازد.
   در اين سن کودک به کنجکاوى دربارهٔ خودش مى‌پردازد. کودک را به بازى‌هاى آزادنه با آينه‌هائى که امنيت دارند و خطرآفرين نيستند تشويق کنيد. با کودک جلوى آينه بايستيد يا بنشينيد. با او دربارهٔ برداشت‌هاى او دربارهٔ آنچه مى‌بيند، حرف بزنيد. تشويق کنيد تا او حرکت‌هاى جنبشى و محرک ايجاد کند (يعنى در برابر آينه به‌وسيلهٔ دست‌ها و بدن حرکت‌هائى انجام دهد).
  پاره‌اى از مفاهيم اصلى (مانند علت، اثر، ترکيب و اندازه) را مى‌توانيد به کودک بفهمانيد. دربارهٔ ترکيب اشيائى که کودک حس مى‌کند، با او حرف بزنيد، مثلاً بگوئيد: ‘جغجغه سفت و سخت است’ يا: ‘پتو نرم است’ .
  دربارهٔ علت و اثر ارتباطات با او حرف بزنيد و بگوئيد: ‘اگر فنجان را وارونه کني، آب‌ميوهٔ درون آن خواهد ريخت.’ يا: ‘اگر در باران بايستى خيس خواهى شد.’
   در اين سن کودک توانائى آن را دارد که از روى تصوير اشياء، حيوانات و انسان را تشخيص دهد. يک اسکلت (بدن) پلاستيکى از حيوانات براى بازى‌هاى آزاد فراهم کنيد. دربارهٔ نام هر حيوان، رنگ، صدا و مشخصه‌هاى ديگر حيوان با کودک حرف بزنيد. کتاب‌هاى تصويرى ساده تهيه کنيد و به کودک اجازه دهيد به اشياء و حيوانات اشاره کند و به محض اينکه شما آنها را نام مى‌بريد دربارهٔ تصاوير مطلبى بگويد. دربارهٔ اندازهٔ اشياء حرف بزنيد، مثلاً بگوئيد: ‘اين يک توپ بزرگ است.’ يا: ‘اين قطعه کوچکتر از آن قطعه است.’
  از حدود دوازده‌ماهگى به بعد، هرچه در محدودهٔ دست کودک قرار گيرد، آن را به اطراف مى‌کوبد که اين عمل تا پانزده‌ماهگى به اوج خود مى‌رسد و در حدود هجده‌ماهگى تقريباً از بين مى‌رود.
 کودک در سنين بين سيزده تا هجده‌ماهگى از ‘دالّى کردن’ خيلى لذت مى‌برد و مى‌تواند ‘قايم‌باشک’ بازى کند. اسباب‌بازى‌هاى چرخ‌دار را هل مى‌دهد و مى‌کشد.
  کودک از نُه تا سيزده‌ماهگى بيشتر به اسباب‌بازى‌ توجه مى‌کند تا به همبازي، چو کودکان در اين دوره به اسباب‌بازى اهميت زيادى مى‌دهند و گرايشى به دعوا بر سر اسباب‌بازى در آنان ديده مى‌شود.
   کودک در چهارده‌ماهگى با ماشين‌بازى و صدائى مانند – بي-بي-بى‌بى ايجاد مى‌کند.
  کودک پانزده‌ماهه ممکن است اصرار ورزد که بايستد و تنها به مدتى اندک به مکعب‌ها دقيق شود. معمولاً هيچ اقدامى براى ساختن چيزى مبادرت نمى‌ورزد، بلکه فقط مکعب‌ها را بر هم مى‌زند و يا اينکه آنها را براى پدر و مادر خود مى‌آورد.
  در شانزده‌ماهگى کودک با عروسک‌بازى مى‌کند، براى او لالائى مى‌خواند و مى‌خواباند.
  در حدود هفده‌ماهگى اسباب‌بازى‌هاى چرخدارى که منگوله‌ها و زنگوله‌هائى در چرخ‌هاى آنها باشد و به هنگام حرکت صدا کند، بسيار مورد علاقهٔ کودکان است.
۱ – کودک در هفده‌ماهگى اسباب‌بازى‌ها را پرتاب مى‌کند و به اثر آن توجه نشان مى‌دهد و دوست دارد اشياء را، يکى پس از ديگري، داخل ظرفى بريزد و بيرون بياورد.
   کودک در هفده‌ونيم‌ماهگى در خيال خود با ماشين‌بازى مى‌کند و مى‌گويد: ‘بيا بيا’ و يا خود را به‌جاى ماشين فرض مى‌کند و عقب‌عقب مى‌رود.
  در هجده‌ماهگى ميخ را در سوراخ فرو مى‌کند. کتاب را دو الى سه ورق باهم مى‌زند (نمى‌تواند به‌صورت تک‌تک ورق بزند)، مداد را در دست مى‌گيرد و به خوبى خط مى‌کشد.
۱ –  کودک دو الى سه مکعب را روى هم مى‌گذارد.
۲ –  کودک در دوازده الى هجده‌ماهگى اشيائى را که کاربرد و ويژگى يکسان دارند، در کنار هم قرار مى‌دهد.
۳ – در حدود هجده‌ماهگى مى‌تواند با مداد خطوط عمودى و افقى رسم کند.
۴ – کودک در هجده‌ماهگى مى‌توانند با مکعب‌هاى اسباب‌بازى دو عدد را به يکديگر متصل کنند و در دو سالگى شش عدد را.
۵ –  در هجده‌ماهگي، با کمک مادر خود، مى‌تواند با لگو، قطار، ماشين، هواپيما و … درست کند و صداى آنها را درآورد.
۶ –  در هجده‌ماهگى اگر اسباب‌بازى دلخواه او را کودک ديگرى بردارد، با زور و داد و فرياد از آنها مى‌گيرد و با پاى خود توپ را کنار مى‌زند.
۷ – در هجده و نيم ماهگى از سر و صداى سکه‌هاى پول خيلى خوشش مى‌آيد و آنها را درون کيف مى‌ريزد و دوباره بيرون مى‌آورد.
۸ – در دوازده تا هجده‌ماهگي، هل دادن اسباب‌بازى چرخ‌دار به کودک نوپا احساس ايمنى مى‌دهد. وقتى مى‌نشيند دوست دارد با دست‌هاى خود که مهارت بيشترى يافته‌اند، کاسه‌ها و پياله‌ها را توى هم بگذارد. در اين سن از جعبه‌ٔ موسيقى و خاک‌بازى لذت مى‌برد. سطل، آب‌پاش و طشتى آب يا شن‌بازى در اختيار او بگذاريد.
۹ –  کودک از هجده تا بيست‌وچهارماهگى به همه چيز دست مى‌زند؛ به همه جا مى‌رود؛ سروصدا مى‌کند؛ همه‌چيز را به هم مى‌ريزد و جابه‌جا مى‌کند. اسب و قطار چوبى که دنبال خود بکشد و قطعات ساختمان‌سازى و کاميون يا کمپرسى که چيزى پر و خالى کند براى کودک مفيد است.
  در نوزده‌ماهگى در تمام بازى‌هاى دسته‌جمعى شرکت مى‌جويد (گرگم‌به‌هوا …) و گاهى کودک مورد علاقهٔ خود را به بازى دعوت مى‌کند.
۱ –  در نوزده‌ماهگى هنوز اشياء تازه و چيزهائى را که پيش‌تر نديده است، به دهان مى‌برد؛ ولى هرگز آنها را نمى‌خورد.
۲ – در نوزده‌ماهگى کودک چهار لگو را روى هم مى‌گذارد و برج آپارتمانى مى‌سازد.
۳ – در نوزده‌ماهگى با بشقاب و کاسهٔ خالى و قاشق، به‌طور خيالي، غذا مى‌خورد و مى‌گويد غذاى خوشمزه‌اى است و به پدر و مادر نيز غذا تعارف مى‌کند.
۴ –  براى کودکان نوزده تا بيست‌و‌پنج‌ماهه اسباب‌بازى و همبازى اهميت بيشترى پيدا مى‌کند؛ ارتباط اجتماعى پخته‌تر مى‌شود و کودک، براى انطباق با همبازي، گذشت بيشترى از خود نشان مى‌دهد و در رفتار خود تغيير به‌وجود مى‌آورد.
  در بيست‌ماهگى با دو ماشين کوچک خود بازى مى‌کند، آنها را بهم مى‌زند و مى‌خندد.
۱ –  در بيست‌ماهگى بيشتر مايل است با کودکان بزرگتر از خود بازى کند. به کودکان کوچکتر از خود محبت بيشترى ابراز مى‌دارد.
  در بيست‌ويک ‌ماهگى به‌طور نامنظم به توپ لگد مى‌زند و مکعب‌ها را، براى درست کردن قطار، در يک خط قرار مى‌دهد.
۱ – در بيست‌و‌يک ماهگى عروسک خود را بغل مى‌کند و راه مى‌برد و به پشت آن مى‌زند که بخوابد و يا اينکه آن را بر روى زمين مى‌گذارد و مى‌زند و مى‌گويد: ‘مُرد!’
  کودک يک الى دو ساله در بازى با لگوها، شکل‌هاى مشخص استفاده مى‌کند و آنها را بر روى هم قرار مى‌دهد و کپه مى‌کند و به هم اتصال مى‌دهد.
  بازى‌هاى نمايشى معمولاً در سنين يک و نيم تا دو سالگى آغاز مى‌شود و در سنين کودکستان به اوج خود مى‌رسد.
  در دو سالگى به‌طور منظم به توپ لگد مى‌زند و مى‌تواند با شش مکعب برجى بسازد.
۱ – کودک در دو سالگى به عروسک غذا مى‌دهد؛ آنها را به گردش مى‌برد؛ با آب و شن‌ بازى مى‌کند و مى‌تواند از اتومبيل‌هاى کوچک نيز استفاده کند.
۲- کودک در دو سالگى اسباب‌بازى‌هاى متعلق به خود را کاملاً مى‌شناسد و حاضر نيست کودکان ديگر را در اسباب‌بازى‌هاى خود سهيم کند.
۳- در دو سالگى توانائى ترسيم خط‌هاى دايره‌اى و يا زاويه‌دار در کودک ظاهر مى‌شود.
۴ – در حدود دو سالگي، تاب براى کودک مى‌تواند کشتى فضائى تصور شود که به سياره‌اى دوردست سفر مى‌کند، يا پرنده‌اى وحشى باشد که در حال پرواز در آسمان است.
۵ – کودک در دو سالگى به کاسه‌هاى پلاستيکي، قاشق‌هاى چوبي، کليد و قوطى‌هاى خالى علاقه دارد که بهتر است ظروف کهنه و بعضى ظروف پلاستيکى که ارزان‌قيمت‌تر است، براى کودکان تهيه شود.
۶ – در سال دوم زندگي، بازى‌ها براى کودک مفهومى ويژه و ژرف دارد. براى مثال، ممکن است دختر بچه‌اى اسباب‌بازى خود را در ملافه بپيچد و تکه نانى در دهان خرس خود بگذارد و کارهائى از اين قبيل انجام دهد. به همين جهت، اسباب‌بازى‌هائى که در اختيار کودک قرار داده مى‌شود بايد معنى‌دارتر باشد، توپ، مکعب‌هاى بازي، عروسک، انواع حيوانات، ظروف و امثال آن مى‌تواند جزو اسباب‌بازى‌هاى مناسب براى کودک باشد. در دو سالگى به‌صورت تک‌تک ورق مى‌زند، تسبيح نخ مى‌کند، بدون تقليد کاغذ را لوله مى‌کند و با يک دست با قيچى کاغذ مى‌برد.
۷ – کودک دوساله مى‌تواند در حدود هفت دقيقه پشت سر هم به يک بازى ادامه دهد، سپس از آن خسته مى‌شود و به بازى ديگرى مى‌پردازد.
۸ – در دو سالگى به خوبى مى‌دود، کمتر به زمين مى‌خورد، از پله‌ها بالا مى‌رود، بسيار فعال و سرزنده و بانشاط است و مى‌تواند با شش مکعب برجى بسازد.
۹ – در بيست تا بيست‌وچهار ماهگى بازى‌هاى موردنظر دختران عروسک‌بازي، اسباب‌بازى‌هاى نرم و ظريف، استمداد و کمک طلبيدن، رقصيدن و لباس مخصوص پوشيدن و بازى‌هاى موردنظر پسران بازى با بلوک‌ها، دستکارى وسايل و ابزار، اسباب‌بازى‌هاى ماشينى و حمل و نقلى است.
۱۰ – کودک در دو سالگى مى‌تواند سوار سه‌چرخهٔ کوچکى بشود؛ اما هنوز بلد نيست پدال را به کمک پاها به حرکت درآورد، از اين‌رو سه‌چرخه را با پاهاى خود به جلو مى‌راند.
۱۱ – کودکان، در پايان دو سالگي، گاهى اوقات ديگران را نيز در بازى خود شريک مى‌کنند و به بازى دوطرفه مى‌پردازند. در اين مرحله، حتى اگر بچه‌ها سه نفر باشند، دو نفر آنها باهم بازى مى‌کنند و يکى از آنان به تنهائى مشغول بازى مى‌شود.

اسباب‌بازى‌هاى مناسب براى يک تا دو سالگى

توپ در اندازهٔ متوسط و نرم، پيچ و مهره‌هاى پلاستيکي، مکعب‌هاى درشت خانه‌سازي، قطعات توخالي، آينه، کتاب‌هاى تصويرى ساده، اسباب‌بازى‌هاى چرخ‌دار، ميخ، چکش، خاک، ماسه، آب، سطل بيلچه، آبپاش، طشت، انواع حيوانات، عروسک، قيچى و کاغذ، سه‌چرخه، مداد و کاغذ