از یک تا دو سالگی

پیاژه معتقد است که کودک نخستین‌بار در حدود دو سالگى به تغییر حاصل از اقدام‌هاى او در اشیاء پى مى‌برد و مثلاً از برخورد قلم با کاغذ، متوجه طرز ایجاد خط مى‌شود و درمى‌یابد که اگر تخت خود را به حرکت درآورد، از آن صدائى برخواهد خواست.
 در این سن بچه خیلى فعال است و از دویدن یا بالا رفتن از جائى و پرتاب کردن اشیاء لذت مى‌برد. بنابراین، فرصت‌ها و موقعیت‌هائى براى بازى‌هاى آزادانه و فعال در خانه و بیرون از خانه براى کودک فراهم سازید (اسباب‌بازى‌هاى بالارونده و حرکتی) به بازى‌هاى آزاد با توپ‌هاى کوچک تشویق کنید. کودک ممکن است توپ را به‌طرف بزرگترها یا شىء دیگر پرتاب کند. از توپ‌هاى داراى اندازهٔ متوسط و نرم استفاده کنید تا به کودک آسیب نرساند و او را نترساند.
 در این سن بچه خیلى فعال است و از دویدن یا بالا رفتن از جائى و پرتاب کردن اشیاء لذت مى‌برد. بنابراین، فرصت‌ها و موقعیت‌هائى براى بازى‌هاى آزادانه و فعال در خانه و بیرون از خانه براى کودک فراهم سازید (اسباب‌بازى‌هاى بالارونده و حرکتی) به بازى‌هاى آزاد با توپ‌هاى کوچک تشویق کنید. کودک ممکن است توپ را به‌طرف بزرگترها یا شىء دیگر پرتاب کند. از توپ‌هاى داراى اندازهٔ متوسط و نرم استفاده کنید تا به کودک آسیب نرساند و او را نترساند.
  توانائى ساختن اشیاء با دستان و انگشتان را در کودک تقویت و به بازى با قطعات توخالی، پیمانه‌ها و غیره و نیز ابزارى که انباشته‌شدنى باشند، به بازى آزاد با پیچ و مهره‌هاى پلاستیکى بزرگ تشویق و راهنمائى کنید و مطمئن شوید آن اشیاء را نمى‌بلعد. کودک را تشویق به قرار دادن قطعات، مکعب‌ها و دیگر چیزها داخل پیمانه‌ یا ظرف بزرگتر کنید. ظروفى با درها و دهانه‌هاى گشاد آماده کنید تا کودک به باز و بستن درپوش‌ها بپردازد.
   در این سن کودک به کنجکاوى دربارهٔ خودش مى‌پردازد. کودک را به بازى‌هاى آزادنه با آینه‌هائى که امنیت دارند و خطرآفرین نیستند تشویق کنید. با کودک جلوى آینه بایستید یا بنشینید. با او دربارهٔ برداشت‌هاى او دربارهٔ آنچه مى‌بیند، حرف بزنید. تشویق کنید تا او حرکت‌هاى جنبشى و محرک ایجاد کند (یعنى در برابر آینه به‌وسیلهٔ دست‌ها و بدن حرکت‌هائى انجام دهد).
  پاره‌اى از مفاهیم اصلى (مانند علت، اثر، ترکیب و اندازه) را مى‌توانید به کودک بفهمانید. دربارهٔ ترکیب اشیائى که کودک حس مى‌کند، با او حرف بزنید، مثلاً بگوئید: ‘جغجغه سفت و سخت است’ یا: ‘پتو نرم است’ .
  دربارهٔ علت و اثر ارتباطات با او حرف بزنید و بگوئید: ‘اگر فنجان را وارونه کنی، آب‌میوهٔ درون آن خواهد ریخت.’ یا: ‘اگر در باران بایستى خیس خواهى شد.’
   در این سن کودک توانائى آن را دارد که از روى تصویر اشیاء، حیوانات و انسان را تشخیص دهد. یک اسکلت (بدن) پلاستیکى از حیوانات براى بازى‌هاى آزاد فراهم کنید. دربارهٔ نام هر حیوان، رنگ، صدا و مشخصه‌هاى دیگر حیوان با کودک حرف بزنید. کتاب‌هاى تصویرى ساده تهیه کنید و به کودک اجازه دهید به اشیاء و حیوانات اشاره کند و به محض اینکه شما آنها را نام مى‌برید دربارهٔ تصاویر مطلبى بگوید. دربارهٔ اندازهٔ اشیاء حرف بزنید، مثلاً بگوئید: ‘این یک توپ بزرگ است.’ یا: ‘این قطعه کوچکتر از آن قطعه است.’
  از حدود دوازده‌ماهگى به بعد، هرچه در محدودهٔ دست کودک قرار گیرد، آن را به اطراف مى‌کوبد که این عمل تا پانزده‌ماهگى به اوج خود مى‌رسد و در حدود هجده‌ماهگى تقریباً از بین مى‌رود.
 کودک در سنین بین سیزده تا هجده‌ماهگى از ‘دالّى کردن’ خیلى لذت مى‌برد و مى‌تواند ‘قایم‌باشک’ بازى کند. اسباب‌بازى‌هاى چرخ‌دار را هل مى‌دهد و مى‌کشد.
  کودک از نُه تا سیزده‌ماهگى بیشتر به اسباب‌بازى‌ توجه مى‌کند تا به همبازی، چو کودکان در این دوره به اسباب‌بازى اهمیت زیادى مى‌دهند و گرایشى به دعوا بر سر اسباب‌بازى در آنان دیده مى‌شود.
   کودک در چهارده‌ماهگى با ماشین‌بازى و صدائى مانند – بی-بی-بى‌بى ایجاد مى‌کند.
  کودک پانزده‌ماهه ممکن است اصرار ورزد که بایستد و تنها به مدتى اندک به مکعب‌ها دقیق شود. معمولاً هیچ اقدامى براى ساختن چیزى مبادرت نمى‌ورزد، بلکه فقط مکعب‌ها را بر هم مى‌زند و یا اینکه آنها را براى پدر و مادر خود مى‌آورد.
  در شانزده‌ماهگى کودک با عروسک‌بازى مى‌کند، براى او لالائى مى‌خواند و مى‌خواباند.
  در حدود هفده‌ماهگى اسباب‌بازى‌هاى چرخدارى که منگوله‌ها و زنگوله‌هائى در چرخ‌هاى آنها باشد و به هنگام حرکت صدا کند، بسیار مورد علاقهٔ کودکان است.
۱ – کودک در هفده‌ماهگى اسباب‌بازى‌ها را پرتاب مى‌کند و به اثر آن توجه نشان مى‌دهد و دوست دارد اشیاء را، یکى پس از دیگری، داخل ظرفى بریزد و بیرون بیاورد.
   کودک در هفده‌ونیم‌ماهگى در خیال خود با ماشین‌بازى مى‌کند و مى‌گوید: ‘بیا بیا’ و یا خود را به‌جاى ماشین فرض مى‌کند و عقب‌عقب مى‌رود.
  در هجده‌ماهگى میخ را در سوراخ فرو مى‌کند. کتاب را دو الى سه ورق باهم مى‌زند (نمى‌تواند به‌صورت تک‌تک ورق بزند)، مداد را در دست مى‌گیرد و به خوبى خط مى‌کشد.
۱ –  کودک دو الى سه مکعب را روى هم مى‌گذارد.
۲ –  کودک در دوازده الى هجده‌ماهگى اشیائى را که کاربرد و ویژگى یکسان دارند، در کنار هم قرار مى‌دهد.
۳ – در حدود هجده‌ماهگى مى‌تواند با مداد خطوط عمودى و افقى رسم کند.
۴ – کودک در هجده‌ماهگى مى‌توانند با مکعب‌هاى اسباب‌بازى دو عدد را به یکدیگر متصل کنند و در دو سالگى شش عدد را.
۵ –  در هجده‌ماهگی، با کمک مادر خود، مى‌تواند با لگو، قطار، ماشین، هواپیما و … درست کند و صداى آنها را درآورد.
۶ –  در هجده‌ماهگى اگر اسباب‌بازى دلخواه او را کودک دیگرى بردارد، با زور و داد و فریاد از آنها مى‌گیرد و با پاى خود توپ را کنار مى‌زند.
۷ – در هجده و نیم ماهگى از سر و صداى سکه‌هاى پول خیلى خوشش مى‌آید و آنها را درون کیف مى‌ریزد و دوباره بیرون مى‌آورد.
۸ – در دوازده تا هجده‌ماهگی، هل دادن اسباب‌بازى چرخ‌دار به کودک نوپا احساس ایمنى مى‌دهد. وقتى مى‌نشیند دوست دارد با دست‌هاى خود که مهارت بیشترى یافته‌اند، کاسه‌ها و پیاله‌ها را توى هم بگذارد. در این سن از جعبه‌ٔ موسیقى و خاک‌بازى لذت مى‌برد. سطل، آب‌پاش و طشتى آب یا شن‌بازى در اختیار او بگذارید.
۹ –  کودک از هجده تا بیست‌وچهارماهگى به همه چیز دست مى‌زند؛ به همه جا مى‌رود؛ سروصدا مى‌کند؛ همه‌چیز را به هم مى‌ریزد و جابه‌جا مى‌کند. اسب و قطار چوبى که دنبال خود بکشد و قطعات ساختمان‌سازى و کامیون یا کمپرسى که چیزى پر و خالى کند براى کودک مفید است.
  در نوزده‌ماهگى در تمام بازى‌هاى دسته‌جمعى شرکت مى‌جوید (گرگم‌به‌هوا …) و گاهى کودک مورد علاقهٔ خود را به بازى دعوت مى‌کند.
۱ –  در نوزده‌ماهگى هنوز اشیاء تازه و چیزهائى را که پیش‌تر ندیده است، به دهان مى‌برد؛ ولى هرگز آنها را نمى‌خورد.
۲ – در نوزده‌ماهگى کودک چهار لگو را روى هم مى‌گذارد و برج آپارتمانى مى‌سازد.
۳ – در نوزده‌ماهگى با بشقاب و کاسهٔ خالى و قاشق، به‌طور خیالی، غذا مى‌خورد و مى‌گوید غذاى خوشمزه‌اى است و به پدر و مادر نیز غذا تعارف مى‌کند.
۴ –  براى کودکان نوزده تا بیست‌و‌پنج‌ماهه اسباب‌بازى و همبازى اهمیت بیشترى پیدا مى‌کند؛ ارتباط اجتماعى پخته‌تر مى‌شود و کودک، براى انطباق با همبازی، گذشت بیشترى از خود نشان مى‌دهد و در رفتار خود تغییر به‌وجود مى‌آورد.
  در بیست‌ماهگى با دو ماشین کوچک خود بازى مى‌کند، آنها را بهم مى‌زند و مى‌خندد.
۱ –  در بیست‌ماهگى بیشتر مایل است با کودکان بزرگتر از خود بازى کند. به کودکان کوچکتر از خود محبت بیشترى ابراز مى‌دارد.
  در بیست‌ویک ‌ماهگى به‌طور نامنظم به توپ لگد مى‌زند و مکعب‌ها را، براى درست کردن قطار، در یک خط قرار مى‌دهد.
۱ – در بیست‌و‌یک ماهگى عروسک خود را بغل مى‌کند و راه مى‌برد و به پشت آن مى‌زند که بخوابد و یا اینکه آن را بر روى زمین مى‌گذارد و مى‌زند و مى‌گوید: ‘مُرد!’
  کودک یک الى دو ساله در بازى با لگوها، شکل‌هاى مشخص استفاده مى‌کند و آنها را بر روى هم قرار مى‌دهد و کپه مى‌کند و به هم اتصال مى‌دهد.
  بازى‌هاى نمایشى معمولاً در سنین یک و نیم تا دو سالگى آغاز مى‌شود و در سنین کودکستان به اوج خود مى‌رسد.
  در دو سالگى به‌طور منظم به توپ لگد مى‌زند و مى‌تواند با شش مکعب برجى بسازد.
۱ – کودک در دو سالگى به عروسک غذا مى‌دهد؛ آنها را به گردش مى‌برد؛ با آب و شن‌ بازى مى‌کند و مى‌تواند از اتومبیل‌هاى کوچک نیز استفاده کند.
۲- کودک در دو سالگى اسباب‌بازى‌هاى متعلق به خود را کاملاً مى‌شناسد و حاضر نیست کودکان دیگر را در اسباب‌بازى‌هاى خود سهیم کند.
۳- در دو سالگى توانائى ترسیم خط‌هاى دایره‌اى و یا زاویه‌دار در کودک ظاهر مى‌شود.
۴ – در حدود دو سالگی، تاب براى کودک مى‌تواند کشتى فضائى تصور شود که به سیاره‌اى دوردست سفر مى‌کند، یا پرنده‌اى وحشى باشد که در حال پرواز در آسمان است.
۵ – کودک در دو سالگى به کاسه‌هاى پلاستیکی، قاشق‌هاى چوبی، کلید و قوطى‌هاى خالى علاقه دارد که بهتر است ظروف کهنه و بعضى ظروف پلاستیکى که ارزان‌قیمت‌تر است، براى کودکان تهیه شود.
۶ – در سال دوم زندگی، بازى‌ها براى کودک مفهومى ویژه و ژرف دارد. براى مثال، ممکن است دختر بچه‌اى اسباب‌بازى خود را در ملافه بپیچد و تکه نانى در دهان خرس خود بگذارد و کارهائى از این قبیل انجام دهد. به همین جهت، اسباب‌بازى‌هائى که در اختیار کودک قرار داده مى‌شود باید معنى‌دارتر باشد، توپ، مکعب‌هاى بازی، عروسک، انواع حیوانات، ظروف و امثال آن مى‌تواند جزو اسباب‌بازى‌هاى مناسب براى کودک باشد. در دو سالگى به‌صورت تک‌تک ورق مى‌زند، تسبیح نخ مى‌کند، بدون تقلید کاغذ را لوله مى‌کند و با یک دست با قیچى کاغذ مى‌برد.
۷ – کودک دوساله مى‌تواند در حدود هفت دقیقه پشت سر هم به یک بازى ادامه دهد، سپس از آن خسته مى‌شود و به بازى دیگرى مى‌پردازد.
۸ – در دو سالگى به خوبى مى‌دود، کمتر به زمین مى‌خورد، از پله‌ها بالا مى‌رود، بسیار فعال و سرزنده و بانشاط است و مى‌تواند با شش مکعب برجى بسازد.
۹ – در بیست تا بیست‌وچهار ماهگى بازى‌هاى موردنظر دختران عروسک‌بازی، اسباب‌بازى‌هاى نرم و ظریف، استمداد و کمک طلبیدن، رقصیدن و لباس مخصوص پوشیدن و بازى‌هاى موردنظر پسران بازى با بلوک‌ها، دستکارى وسایل و ابزار، اسباب‌بازى‌هاى ماشینى و حمل و نقلى است.
۱۰ – کودک در دو سالگى مى‌تواند سوار سه‌چرخهٔ کوچکى بشود؛ اما هنوز بلد نیست پدال را به کمک پاها به حرکت درآورد، از این‌رو سه‌چرخه را با پاهاى خود به جلو مى‌راند.
۱۱ – کودکان، در پایان دو سالگی، گاهى اوقات دیگران را نیز در بازى خود شریک مى‌کنند و به بازى دوطرفه مى‌پردازند. در این مرحله، حتى اگر بچه‌ها سه نفر باشند، دو نفر آنها باهم بازى مى‌کنند و یکى از آنان به تنهائى مشغول بازى مى‌شود.

اسباب‌بازى‌هاى مناسب براى یک تا دو سالگى

توپ در اندازهٔ متوسط و نرم، پیچ و مهره‌هاى پلاستیکی، مکعب‌هاى درشت خانه‌سازی، قطعات توخالی، آینه، کتاب‌هاى تصویرى ساده، اسباب‌بازى‌هاى چرخ‌دار، میخ، چکش، خاک، ماسه، آب، سطل بیلچه، آبپاش، طشت، انواع حیوانات، عروسک، قیچى و کاغذ، سه‌چرخه، مداد و کاغذ